7 vụ bong bóng chấn động toàn cầu

Ngày đăng: 06/12/2017 | Chuyên mục: Cafe doanh nhân

Trong quá khứ cũng đã từng có những tài sản tăng giá chóng mặt nhưng phải chứng kiến kết cục khá bi thảm.

Các chuyên gia đang so sánh bitcoin với các vụ bong bóng kinh tế khác trong quá khứ vì mức tăng “điên cuồng” của đồng tiền kĩ thuật số này trong năm nay. Và dưới đây là một số bài học lịch sử có lẽ là “cay đắng” nhất.

Cơn cuồng hoa tulip

Persiflage_auf_die_Tulpomanie

Là một trong những ví dụ sớm nhất của bong bóng tài sản, vụ bùng nổ giá hoa tulip này xảy ra vào thế kỷ 17. Các nhà đầu cơ Hà Lan đã lợi dụng sự phấn khích vô lý dành cho những “củ” hoa tulip, thứ mà vào thời điểm đó vẫn còn là một loại hoa mới mẻ đối với châu Âu được mang về từ thủ phủ của đế chế Ottoman (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay).

Các nhà đầu cơ bắt đầu mua và bán hoa tulip, đẩy giá lên cao ngất, trong khi ngày càng có nhiều người hơn đổ xô vào thị trường này sau khi được nghe về số tiền người khác kiếm được. Giá hoa tulip lần lượt vọt lên những mức không bền vững, trước khi lao dốc không phanh khi nhu cầu không còn nữa.

Bong bóng South Sea (Nam Hải)

anh2

Nhà bác học Isaac Newton là một trong số những người được cho là đã bị mất một số tiền rất lớn khi đầu tư vào South Sea, công ty được độc quyền mua bán giữa nước Anh và Nam Mỹ vào đầu thế kỷ 18.

“Bong bóng” là thuật ngữ chính xác để miêu tả về vụ bùng nổ tài chính của Công ty cổ phần South Sea ở Anh hồi thế kỷ 18. Công ty này hoạt động theo hình thức đối tác công tư, được thành lập năm 1711, với mục đích giảm bớt gánh nặng nợ chiến tranh khoảng 50 triệu bảng Anh của quốc gia, tương đương với 100% GDP lúc đó.

South Sea là công ty thương mại Anh duy nhất được hoạt động tại vùng biển Nam Mỹ, song chỉ thu được số lợi nhuận ít ỏi do phía Tây Ban Nha cũng chiếm giữ một thị trường lớn tại khu vực này. Mặc dù không thành công trong kinh doanh, nhưng South Sea lại thuyết phục được chính phủ Anh chấp thuận việc chuyển đổi một phần món nợ quốc gia thành cổ phần của công ty.

Tới năm 1720, tin đồn rộ lên rằng công ty này được “nâng đỡ” và sắp nhận được hợp đồng chuyển hóa nốt phần nợ quốc gia khổng lồ còn lại. Chớp lấy thời cơ, South Sea liền phát hành một số cổ phiếu ra thị trường, đồng thời cho phép người mua thanh toán làm nhiều đợt. Bởi vậy người dân từ mọi tầng lớp xã hội đã hùa nhau cùng tham gia kiếm lời.

Từ tháng 1/1720 đến tháng 6/1720, giá trị mỗi đầu cổ phiếu của South Sea đã nhảy bước ngoạn mục từ 128 bảng lên gần 1.000 bảng. Nhưng chỉ một tháng sau, quả bong bóng bị thổi phồng quá sức bỗng bục vỡ, khi chính những lãnh đạo công ty cũng nhận thấy sự yếu kém và giá trị không thực của lá cổ phiếu.

Giá cổ phiếu rớt xuống sàn, kéo theo một trận bán tháo điên loạn. Tới thời điểm cuối năm, hàng ngàn người mất trắng tài sản vì South Sea. Kết quả điều tra của chính phủ Anh sau đó đã phát hiện, một số chính trị gia và lãnh đạo của công ty có hành vi tham nhũng, nhận hối lộ. Khi mọi việc vỡ lở thì các nhà đầu tư chỉ còn trong tay những tờ giấy vô giá trị.

Do kỳ vọng vào lợi nhuận, giới đầu tư đã mua cổ phiếu của công ty này. Tuy nhiên, giá của nó liên tục bị đẩy lên những mức hết sức phi lý so với mức chào bán ban đầu. Khi nước Anh rơi vào cuộc chiến với Tây Ban Nha để giành quyền kiểm soát Nam Mỹ, công ty này chỉ kiếm được rất ít lợi nhuận, thế là giá cổ phiếu của họ “rớt thảm”.

Bong bóng dotcom (công nghệ)

fc772163acce8db

Sự xuất hiện của rất nhiều công ty internet mới trên thị trường chứng khoán, trong đó có cả sàn giao dịch Nasdaq ở New York, đã tạo ra một sự phấn khích hồi cuối những năm 1990, dẫn đến sự đầu cơ quá mức. Nhiều công ty chỉ là “lính mới” nhưng đã có thể đạt được các mức định giá khổng lồ, mặc dù họ chỉ tạo ra rất ít hoặc gần như không có lợi nhuận.

Do liên tục dẫn đầu danh sách bị bán trên thị trường, các cổ phiếu này đã gây ra một cơn hoảng loạn hồi đầu năm 2000. Trong khi đó, các nguồn cung cấp vốn cho những công ty với ít khả năng tạo ra lợi nhuận này lại cạn kiệt, khiến cho sự rớt giá của họ càng tồi tệ thêm và kết quả là làm cho thị trường sụp đổ.

Khủng hoảng nợ dưới chuẩn

Khủng hoảng châu Âu Nỗi ám ảnh của Đông Nam Á.3

Do bị “mờ mắt” trước những khoản lợi nhuận khổng lồ, ngành ngân hàng đã cho các hộ gia đình Mỹ vay tiền một cách vô trách nhiệm, dù thừa biết rằng họ không thể thật sự kham nổi món nợ vay mua nhà của mình.

Khi số hộ gia đình không thể trả nổi các khoản vay mua nhà bắt đầu tăng lên, nhà đầu tư mới nhận ra quy mô của lượng tài sản xấu được bơm vào các thị trường tài chính. Tuy nhiên, họ vẫn không thể làm được gì hơn vì mọi chuyện đã quá muộn. Hậu quả là, hệ thống ngân hàng Mỹ bị sụp đổ vào năm 2008.

Quả bom nhà đất Florida

anh4

Cơn sốt ảo tại “Vùng đất của ánh nắng” Florida đốt cháy tiền bạc của giới đầu tư.

Bang Florida của Mỹ nổi tiếng là vùng đất của sự sôi động. Năm 1920, dân số ở khu vực này khoảng 968.000 người nhưng chỉ 5 năm sau đó, con số này đã tăng lên trên 1.263.000 người. Điều gì đã dẫn đến sự gia tăng này?

Vào thời điểm gọi là “Tiếng gầm của thập niên 20”, nền kinh tế Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất đang trên đà phát triển hưng thịnh. Người công nhân lành nghề được trả lương hậu hĩnh, đời sống ổn định, nên họ bắt đầu nghĩ đến việc mua nhà để sinh sống. Rất đông người quyết định đến vùng “thiên đường nhiệt đới” này để tìm mua nhà giá rẻ. Thị trường nhà đất tại đây đã diễn ra rất sôi nổi. Khoảng giữa những năm 1920, giá nhà thường vụt tăng gấp đôi chỉ sau vài tháng.

Cơn sốt mua nhà giá thấp bán giá cao đã khiến nhiều người đầu cơ tiếp tục mạnh tay rót vốn, mặc dù họ thậm chí chưa bao giờ đặt chân tới Florida. Không ít trường hợp kẻ đầu tư không có đủ tiền mua nhà, mới chỉ đặt cọc một phần tiền đã kịp thời sang tay cho người khác để kiếm lời. Tình trạng mua đi bán lại có phần mù quáng đã tạo điều kiện cho những kẻ lừa đảo kiếm chác bằng các miếng đất ảo hoặc có vị trí xấu.

Giá nhà bị thổi phồng kéo theo nạn lạm phát đã khiến cuộc sống ở Florida trở nên khó thở. Báo chí Mỹ bắt đầu viết về thực trạng người dân có xu hướng rời bỏ vùng đất này, bên cạnh một thực tế là tuyến đường sắt chở vật liệu xây dựng tới đây đã quá tải và ngừng hoạt động. Điều này đã khiến các khách mua trở nên thận trọng hơn. Một loạt các vụ thiên tai sau đó đã tước mất danh hiệu “vùng đất thiên đường” của Florida, hàng ngàn héc ta đất đắt đỏ không có người mua, các nhà đầu cơ bất động sản bỗng rơi vào cảnh thua lỗ, phá sản.

Hỗn loạn cổ phiếu đường sắt

anh5

Những năm 1840, sự ra đời của hệ thống đường sắt hiện đại đã thổi bùng lên cuộc cách mạng công nghệ ở Anh. Chỉ trong vài năm ngắn ngủi đã có hàng trăm dự án đường ray được Quốc hội Anh phê chuẩn, với tổng chiều dài hơn 15.000 km. Dự án sau luôn tham vọng và hoành tráng hơn dự án trước nó.

Theo học giả Andrew Odlyzko, lượng tiền mà chính phủ đầu tư cho việc xây dựng đường sắt có lúc còn nhiều gấp đôi số tiền chi vào quân đội. Nhờ vậy mà cổ phiếu đường sắt trở thành một hạng mục thu hút các nhà kinh doanh đầu cơ ồ ạt.

Bất chấp niềm tin tưởng của giới đầu tư, ngành công nghiệp đường sắt lại thể hiện không ổn định. Sau đỉnh điểm vào năm 1845, giá cổ phiếu đường sắt phải trải qua nhiều năm lao dốc đau đớn. Tính đến năm 1850, các khoản đầu tư bốc hơi 50% giá trị. Hàng ngàn người như ngồi trong chảo lửa, trong đó có nữ tiểu thuyết gia nổi tiếng Charlotte Bronte, khi những lá phiếu của cô tụt giá từ 120 bảng xuống còn xấp xỉ 20 bảng. “Rất, rất nhiều người bị hệ thống đường sắt kỳ lạ này cướp đi miếng ăn hàng ngày”, bà viết.

Bong bóng Mississippi

6-vu-bong-bong-kinh-te-chan-dong-lich-su-

Năm 1716, nước Pháp rơi vào tình trạng cạn kiệt nguồn tiền kim loại quý và ngập trong đống nợ. Để giải quyết khủng hoảng, hoàng gia Pháp đã nhờ tới chuyên gia kinh tế người Scotland có tên John Law, người được mệnh danh là một phù thủy tài chính. John Law đã gợi ý nước này sử dụng đồng tiền giấy để vực dậy nền kinh tế. Với sự trợ giúp của hoàng gia, Law đã lập ra một ngân hàng, đồng thời phát hành tiền giấy. Một năm sau đó, Law lập ra công ty Mississippi rồi trở thành công ty thương mại hoạt động độc quyền tại vùng lãnh thổ Louisiana của Pháp (nay thuộc Mỹ). Công ty Mississippi bắt đầu bán cổ phần đổi lấy trái phiếu chính phủ và tiền giấy. Sự việc này đã nhanh chóng gây một cơn sốt trong lòng công chúng. Trong vòng chưa đầy 1 năm, giá trị mỗi lá phiếu đã tăng kinh khủng từ 500 livre tới 18.000 livre (đơn vị tiền tệ của Pháp lưu hành khoảng năm 781 – 1794).

Thoạt đầu kế hoạch tài chính của Law đã tác động tích cực đến nền kinh tế và giúp nhiều nhà đầu cơ trở nên giàu có. Tuy nhiên công ty Mississippi này chưa bao giờ kinh doanh thành công trên đất Louisiana. Ngoài ra, ngân hàng của ông còn in quá nhiều tiền giấy để đáp ứng nhu cầu mua cổ phiếu của giới đầu tư, dẫn đến tình trạng lạm phát tăng vọt. Năm 1720, toàn bộ hệ thống tài chính này đã sụp đổ sau khi xảy ra tình trạng các nhà đầu tư nghi ngờ đòi đổi tiền giấy. Trong khi đó, thực tế số đồng xu vàng mà nhà nước hiện có lại rất ít ỏi, không đủ để quy trả cho một bộ phận người dân. Ngay lập tức, một luồng sóng bán tháo đã diễn ra trong hoảng loạn kéo theo sự lao dốc của cổ phiếu công ty Mississippi. Hàng ngàn triệu phú mới nổi biến thành kẻ bần cùng chỉ sau một đêm. “Kẻ lập công” Law sau khi “bại trận” đã bị trục xuất khỏi nước Pháp.

Nhà kinh tế John Law.

Năm 1716, nước Pháp rơi vào tình trạng cạn kiệt nguồn tiền kim loại quý và ngập trong đống nợ. Để giải quyết khủng hoảng, hoàng gia Pháp đã nhờ tới chuyên gia kinh tế người Scotland có tên John Law, người được mệnh danh là một phù thủy tài chính. John Law đã gợi ý nước này sử dụng đồng tiền giấy để vực dậy nền kinh tế. Với sự trợ giúp của hoàng gia, Law đã lập ra một ngân hàng, đồng thời phát hành tiền giấy. Một năm sau đó, Law lập ra công ty Mississippi rồi trở thành công ty thương mại hoạt động độc quyền tại vùng lãnh thổ Louisiana của Pháp (nay thuộc Mỹ). Công ty Mississippi bắt đầu bán cổ phần đổi lấy trái phiếu chính phủ và tiền giấy. Sự việc này đã nhanh chóng gây một cơn sốt trong lòng công chúng. Trong vòng chưa đầy 1 năm, giá trị mỗi lá phiếu đã tăng kinh khủng từ 500 livre tới 18.000 livre (đơn vị tiền tệ của Pháp lưu hành khoảng năm 781 – 1794).

Thoạt đầu kế hoạch tài chính của Law đã tác động tích cực đến nền kinh tế và giúp nhiều nhà đầu cơ trở nên giàu có. Tuy nhiên công ty Mississippi này chưa bao giờ kinh doanh thành công trên đất Louisiana. Ngoài ra, ngân hàng của ông còn in quá nhiều tiền giấy để đáp ứng nhu cầu mua cổ phiếu của giới đầu tư, dẫn đến tình trạng lạm phát tăng vọt. Năm 1720, toàn bộ hệ thống tài chính này đã sụp đổ sau khi xảy ra tình trạng các nhà đầu tư nghi ngờ đòi đổi tiền giấy. Trong khi đó, thực tế số đồng xu vàng mà nhà nước hiện có lại rất ít ỏi, không đủ để quy trả cho một bộ phận người dân. Ngay lập tức, một luồng sóng bán tháo đã diễn ra trong hoảng loạn kéo theo sự lao dốc của cổ phiếu công ty Mississippi. Hàng ngàn triệu phú mới nổi biến thành kẻ bần cùng chỉ sau một đêm. “Kẻ lập công” Law sau khi “bại trận” đã bị trục xuất khỏi nước Pháp.

 

Tags: ,